« احصان » كه در لغت به معنى منع است و در شرع ( قرآن ) در معانى ذيل به كار رفته است : الف - تزويج ، چنان كه فرمود « وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ إِلَّا ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ . . . سورهء نساء آيهء 24 » كه غرض از « محصنات » زنان شوىدار است . ب - عفت ، مانند « وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها . . . سورهء تحريم آيهء 12 » . ج - حريت ، مانند « وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ . . . سورهء نساء آيهء 24 » كه منظور حرائر يعنى زنان آزاد است . د - اسلام ، مانند « فَإِذا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ . سورهء نساء آيهء 26 » كه كلمهء « أحصن » طبق قرائت برخى به معنى اسلام مىباشد و ديگران « أحصن » به صورت مجهول خوانده‌اند كه به معنى تزويج است « 1 » . بالجمله احصان در فقه اسلامى بر دوگونه است : احصان رجم ، احصان قذف . قسم نخست عبارت از اجتماع صفاتى است در زانى يا زانيه كه موجب رجم و سنگسار نمودن وى مىگردد و قسم دوم يعنى احصان قذف عبارت از صفات و خصوصياتى كه اجتماع آنها در مقذوف ( متهم به زنا ) حد قذف را به ترتيبى كه در جاى خود بيان شده ايجاب مىنمايد « 2 » . صفات و خصوصياتى كه در تحقق احصان معتبر است و از آنها گاهى به شرايط احصان تعبير مىشود در نظر فقهاى عظام مورد اختلاف مىباشد و اين مختصر را گنجايش نقل اقوال و بررسى آنها نيست . و نيز مانند كلمهء « قضاء » كه به معنى حكم ، تأديه « 3 » ، گزاردن مانند قضاء دين و قضاء نماز « 4 » آمده است و معانى ديگر هم دارد كه شرح همهء آنها از حوصله بحث ما خارج است و نيز مانند كلمهء

--> ( 1 ) . مجمع البيان ( شيخ ابو على فضل بن حسن طبرسى ) چاپ اسلاميه ، تهران 1373 ه . ق . ج 5 . ص 68 . مسالك الافهام تأليف زين الدين بن احمد الشامى العاملى ( شهيد ثانى ) چاپ ايران 1310 ه . ق . ج 2 ، كتاب حدود . شرح لمعه تأليف زين الدين بن احمد الشامى العاملى ( شهيد ثانى ) چاپ مطبعه حاج احمد آقا ( تبريز . ) لسان العرب ماده « حسن » ج 2 ص 300 المغنى تأليف عبد اللّه بن احمد بن قدامه چاپ مكتبة القاهره ج 9 ، ص 83 . ( 2 ) . موسوعة جمال عبد الناصر فى الفقه الاسلامى ( مجلس الاعلى للشئون الاسلاميه ) چاپ قاهره 1389 ه . ج 4 ، ص 23 . ( 3 ) . لسان العرب ماده « قضى » . ( 4 ) . تفسير ابو الفتوح رازى چاپ اسلاميه تهران 1382 ه . ق . ج 1 ، ص 306 .